解説

リン脂質に結合するアシル基が骨格筋機能を制御する
リン脂質クオリティと筋線維特性・運動適応・筋萎縮

Vol.64 No.5 Page. 309 - 317 (published date : 2026年8月1日)
三浦 進司1
  1. 静岡県立大学食品栄養科学部栄養化学研究室
vol64_5

 

概要原稿

骨格筋におけるリン脂質分子種の多様性（リン脂質クオリティ）は，筋線維タイプ，運動適応，および筋萎縮に伴い変化する．本稿では，その形成機構と生理機能との関連を概説する．

リファレンス

  1. 1) M. Murakami: Proc. Jpn. Acad., Ser. B, Phys. Biol. Sci., 93, 677 (2017).
  2. 2) W. J. Valentine, K. Yanagida, H. Kawana, N. Kono, N. N. Noda, J. Aoki & H. Shindou: J. Biol. Chem., 298, 101470 (2022).
  3. 3) G. van Meer, D. R. Voelker & G. W. Feigenson: Nat. Rev. Mol. Cell Biol., 9, 112 (2008).
  4. 4) T. Harayama & H. Riezman: Nat. Rev. Mol. Cell Biol., 19, 281 (2018).
  5. 5) H. Kawana, M. Ozawa, T. Shibata, H. Onishi, Y. Sato, K. Kano, H. Shindou, T. Shimizu, N. Kono & J. Aoki: J. Lipid Res., 63, 100271 (2022).
  6. 6) W. G. Blackard, J. Li, J. N. Clore & W. B. Rizzo: Lipids, 32, 193 (1997).
  7. 7) K. J. Ayre & A. J. Hulbert: J. Nutr., 126, 653 (1996).
  8. 8) A. Andersson, A. Sjodin, A. Hedman, R. Olsson & B. Vessby: Am. J. Physiol. Endocrinol. Metab., 279, E744 (2000).
  9. 9) N. Goto-Inoue, M. Morisasa, K. Machida, Y. Furuichi, N. L. Fujii, S. Miura & T. Mori: Rapid Commun. Mass Spectrom., 33, 185 (2019).
  10. 10) T. Sato, S. Umebayashi, N. Senoo, T. Akahori, H. Ichida, N. Miyoshi, T. Yoshida, Y. Sugiura, N. Goto-Inoue, H. Kawana et al.: J. Biol. Chem., 299, 104848 (2023).
  11. 11) N. Senoo, N. Miyoshi, N. Goto-Inoue, K. Minami, R. Yoshimura, A. Morita, N. Sawada, J. Matsuda, Y. Ogawa, M. Setou et al.: J. Lipid Res., 56, 2286 (2015).
  12. 12) 滝田紗恵，佐藤友紀，三好規之，杉浦悠毅，川名裕己，幡野　敦，松本雅記，青木淳賢，三浦進司：脂質生化学研究，66, 52 (2024).
  13. 13) S. K. Pandey, A. Kulshreshtha & A. Mishra: Curr. Mol. Med.; Online ahead of print (2026).
  14. 14) P. Rockenfeller, M. Koska, F. Pietrocola, N. Minois, O. Knittelfelder, V. Sica, J. Franz, D. Carmona-Gutierrez, G. Kroemer & F. Madeo: Cell Death Differ., 22, 499 (2015).
  15. 15) S. A. Newsom, J. T. Brozinick, K. Kiseljak-Vassiliades, A. N. Strauss, S. D. Bacon, A. A. Kerege, H. H. Bui, P. Sanders, P. Siddall, T. Wei et al.: J. Appl. Physiol., 120, 1355 (2016).
  16. 16) J. N. van der Veen, J. P. Kennelly, S. Wan, J. E. Vance, D. E. Vance & R. L. Jacobs: Biochim. Biophys. Acta Biomembr., 1859, 1558 (2017).
  17. 17) S. Lee, F. Norheim, H. L. Gulseth, T. M. Langleite, A. Aker, T. E. Gundersen, T. Holen, K. I. Birkeland & C. A. Drevon: Sci. Rep., 8, 6531 (2018).
  18. 18) J. Frallicciardi, J. Melcr, P. Siginou, S. J. Marrink & B. Poolman: Nat. Commun., 13, 1605 (2022).
  19. 19) J. A. Killian: Biochim. Biophys. Acta Rev. Biomembr., 1376, 401 (1998).
  20. 20) I. Levental & E. Lyman: Nat. Rev. Mol. Cell Biol., 24, 107 (2023).
  21. 21) H. J. Sharpe, T. J. Stevens & S. Munro: Cell, 142, 158 (2010).
  22. 22) K. Mitra, I. Ubarretxena-Belandia, T. Taguchi, G. Warren & D. M. Engelman: Proc. Natl. Acad. Sci. USA, 101, 4083 (2004).
  23. 23) J. A. Peruzzi, J. Steinkuhler, T. Q. Vu, T. F. Gunnels, V. T. Hu, P. Lu, D. Baker & N. P. Kamat: Nat. Commun., 15, 3162 (2024).
  24. 24) O. V. Kondrashov, P. I. Kuzmin & S. A. Akimov: Membranes (Basel), 12, 89 (2022).
  25. 25) M. Medina, Y. T. Chang, H. Rahmani, M. Frank, Z. Khan, D. Fuentes, F. A. Heberle, M. N. Waxham, B. A. Barad & D. A. Grotjahn: J. Cell Biol., 225, e202505059 (2026).
  26. 26) A. Takagi, Y. Muto, Y. Takahashi & K. Nakao: Clin. Chim. Acta, 20, 41 (1968).
  27. 27) D. Kunze, G. Reichmann, E. Egger, D. Olthoff & K. Dohler: Eur. J. Clin. Invest., 5, 471 (1975).
  28. 28) M. A. Tuazon & G. C. Henderson: Metabolism, 61, 801 (2012).
  29. 29) 古川佳也，矢野郁也，福山興一，谷　淳吉，楠瀬正道：医化学シンポジウム，9, 68 (1970).
  30. 30) N. Senoo, N. Miyoshi, E. Kobayashi, A. Morita, J. Tanihata, S. Takeda & S. Miura: Muscle Nerve, 62, 413 (2020).
  31. 31) N. Senoo, T. Akahori, H. Ichida, N. Miyoshi, A. Morita, T. Shimizu, H. Shindou & S. Miura: PLoS One, 16, e0255178 (2021).
  32. 32) W. J. Valentine, S. M. Tokuoka, D. Hishikawa, Y. Kita, H. Shindou & T. Shimizu: J. Lipid Res., 59, 184 (2018).
  33. 33) R. Aisyah, N. Ohshima, D. Watanabe, Y. Nakagawa, T. Sakuma, F. Nitschke, M. Nakamura, K. Sato, K. Nakahata, C. Yokoyama et al.: Commun. Biol., 7, 604 (2024).
  34. 34) H. Eshima, T. Ishihara, A. Tabuchi, Y. Kano, K. Kurokawa & M. S. Shchepinov: Free Radic. Biol. Med., 230, 273 (2025).
  35. 35) J. L. Shahtout, H. Eshima, P. J. Ferrara, J. A. Maschek, J. E. Cox, M. J. Drummond & K. Funai: J. Cachexia Sarcopenia Muscle, 15, 319 (2024).
  36. 36) D. Hishikawa, W. J. Valentine, Y. Iizuka-Hishikawa, H. Shindou & T. Shimizu: FEBS Lett., 591, 2730 (2017).
  37. 37) R. Guixa-Gonzalez, M. Javanainen, M. Gomez-Soler, B. Cordobilla, J. C. Domingo, F. Sanz, M. Pastor, F. Ciruela, H. Martinez-Seara & J. Selent: Sci. Rep., 6, 19839 (2016).
  38. 38) Y. Iizuka-Hishikawa, D. Hishikawa, J. Sasaki, K. Takubo, M. Goto, K. Nagata, H. Nakanishi, H. Shindou, T. Okamura, C. Ito et al.: J. Biol. Chem., 292, 12065 (2017).
  39. 39) S. E. Horvath & G. Daum: Prog. Lipid Res., 52, 590 (2013).
  40. 40) J. E. Vance: Traffic, 16, 1 (2015).
  41. 41) 佐藤友紀，原田大輝，滝田紗恵，三好規之，進藤英雄，清水孝雄，亀井康富，三浦進司：脂質生化学研究，67, 176(2025).
  42. 42) V. A. Fajardo, J. S. Mikhaeil, C. F. Leveille, C. Saint & P. J. LeBlanc: Sci. Rep., 7, 2060 (2017).
  43. 43) A. Prola, J. Blondelle, A. Vandestienne, J. Piquereau, R. G. P. Denis, S. Guyot, H. Chauvin, A. Mourier, M. Maurer, C. Henry et al.: Sci. Adv., 7, eabd6322 (2021).
  44. 44) C. Ye, Z. Shen & M. L. Greenberg: J. Bioenerg. Biomembr., 48, 113 (2016).
  45. 45) Y. Xu, A. Malhotra, M. Ren & M. Schlame: J. Biol. Chem., 281, 39217 (2006).
  46. 46) P. G. Barth, H. R. Scholte, J. A. Berden, J. M. Van der Klei-Van Moorsel, I. E. Luyt-Houwen, E. T. Van't Veer-Korthof, J. J. Van der Harten & M. A. Sobotka-Plojhar: J. Neurol. Sci., 62, 327 (1983).
  47. 47) G. Paradies, V. Paradies, F. M. Ruggiero & G. Petrosillo: Antioxid. Redox Signal., 20, 1925 (2014).
  48. 48) K. Pfeiffer, V. Gohil, R. A. Stuart, C. Hunte, U. Brandt, M. L. Greenberg & H. Schagger: J. Biol. Chem., 278, 52873 (2003).
  49. 49) W. Lou, C. A. Reynolds, Y. Li, J. Liu, M. Huttemann, M. Schlame, D. Stevenson, D. Strathdee & M. L. Greenberg: Biochim. Biophys. Acta Mol. Cell Biol. Lipids, 1863, 857 (2018).
  50. 50) C. H. Le, L. G. Benage, K. S. Specht, L. C. Li Puma, C. M. Mulligan, A. L. Heuberger, J. E. Prenni, S. M. Claypool, K. C. Chatfield, G. C. Sparagna et al.: J. Biol. Chem., 295, 12485 (2020).
  51. 51) F. Gonzalvez, M. D'Aurelio, M. Boutant, A. Moustapha, J. P. Puech, T. Landes, L. Arnaune-Pelloquin, G. Vial, N. Taleux, C. Slomianny et al.: Biochim. Biophys. Acta Mol. Basis Dis., 1832, 1194 (2013).
  52. 52) E. V. Menshikova, V. B. Ritov, L. Fairfull, R. E. Ferrell, D. E. Kelley & B. H. Goodpaster: J. Gerontol. A Biol. Sci. Med. Sci., 61, 534 (2006).
  53. 53) M. F. Pino, N. A. Stephens, A. M. Eroshkin, F. Yi, A. Hodges, H. H. Cornnell, R. E. Pratley, S. R. Smith, M. Wang, X. Han et al.: Physiol. Genomics, 51, 586 (2019).
  54. 54) V. E. Kagan, H. A. Bayir, N. A. Belikova, O. Kapralov, Y. Y. Tyurina, V. A. Tyurin, J. Jiang, D. A. Stoyanovsky, P. Wipf, P. M. Kochanek et al.: Free Radic. Biol. Med., 46, 1439 (2009).
  55. 55) Y. Shi: J. Biomed. Res., 24, 6 (2010).
  56. 56) Y. Ohba, C. A. Fujiwara & M. Arita: J. Lipid Res., 66, 100909 (2025).


本文はトップページからログインをして頂くと表示されます。