全文PDF :
英文要旨および目次PDF :

巻頭言

農芸化学の伝統とこれから  /  森 春英

Page. 123 - 123 (published date : 2026年5月1日)

冒頭文

リファレンス

北海道大学は，本年創基150周年を迎える．1876年（明治9年）に札幌農学校として開校した当時，札幌の町はまだ“設置中”であり，鉄道も通っていなかった．札幌農学校は，クラーク博士が学長を務めていた米国マサチューセッツ農科大学をモデルにした教育制度を取り入れて，幅広い教育を行う日本初の学位授与機関となった．

 

今日の話題

環境ウイルスが駆動する物質循環  /  高橋 迪子

Page. 124 - 126 (published date : 2026年5月1日)

概要原稿

リファレンス

環境中のウイルスは宿主微生物の生態にとどまらず，地球規模の物質循環にも影響を及ぼす．本稿ではウイルスがもたらすマクロスケールな作用を概説する．

1. 1) Z. Zhang, Q. Zhang, B. Chen, Y. Yu, T. Wang, N. Xu, X. Fan, J. Penuelas, Z. Fu, Y. Deng et al.: Nat. Commun., 15, 4657 (2024).
2. 2) E. Lara, D. Vaque, E. L. Sa, J. A. Boras, A. Gomes, E. Borrull, C. Diez-Vives, E. Teira, M. C. Pernice, F. C. Garcia et al.: Sci. Adv., 3, e1602565 (2017).
3. 3) E. T. Sieradzki, J. C. Ignacio-Espinoza, D. M. Needham, E. B. Fichot & J. A. Fuhrman: Nat. Commun., 10, 1169 (2019).
4. 4) D. Tong & J. Xu: Natl. Sci. Rev., 11, nwae459 (2024).
5. 5) K. M. J. Mayers, C. Kuhlisch, J. T. R. Basso, M. R. Saltvedt, A. Buchan & R. Sandaa: MBio, 14, e01921 (2023).
6. 6) D. Tong, Y. Wang, H. Yu, H. Shen, R. A. Dahlgren & J. Xu: ISME J., 17, 1247 (2023).

抗肥満・抗糖尿病ホルモンGLP-1の新たな分泌メカニズム  /  水間 志織, 比良 徹

Page. 127 - 128 (published date : 2026年5月1日)

概要原稿

リファレンス

血糖上昇抑制，食欲抑制作用をもつ消化管ホルモンであるGLP-1の分泌は，食品成分の化学受容を介する機構が知られている．ここでは，水溶性・低吸収性の単糖が浸透圧調節に伴う腸の伸展を介してGLP-1分泌を促進する新たな機構を紹介する．

1. 1) D. J. Drucker & J. J. Holst: Diabetologia, 66, 1765 (2023).
2. 2) NHK：WEB特集GLP-1ダイエット“夢のやせ薬”の落とし穴，https://www3.nhk.or.jp/news/html/20231228/k10014301451000.html, 2023.
3. 3) F. Reimann & F. M. Gribble: Diabetes, 51, 2757 (2002).
4. 4) F. M. Gribble, L. Williams, A. K. Simpson & F. Reimann: Diabetes, 52, 1147 (2003).
5. 5) R. E. Kuhre, C. R. Frost, B. Svendsen & J. J. Holst: Diabetes, 64, 370 (2015).
6. 6) A. P. Hjorne, I. M. Modvig & J. J. Holst: Metabolites, 12, 420 (2022).
7. 7) M. Hayakawa, T. Hira, M. Nakamura, T. Iida, Y. Kishimoto & H. Hara: Biochem. Biophys. Res. Commun., 496, 898 (2018).
8. 8) Y. Iwasaki, M. Sendo, K. Dezaki, T. Hira, T. Sato, M. Nakata, C. Goswami, R. Aoki, T. Arai, P. Kumari et al.: Nat. Commun., 9, 113 (2018).
9. 9) F. Teysseire, V. Bordier, A. Budzinska, N. Weltens, J. F. Rehfeld, J. J. Holst, B. Hartmann, C. Beglinger, L. Van Oudenhove, B. K. Wolnerhanssen et al.: J. Nutr., 152, 1228 (2022).
10. 10) S. Mizuma, M. Hayakawa & T. Hira: Endocrinology, 6, 166 (2025).
11. 11) C. Alcaino, K. R. Knutson, A. J. Treichel, G. Yildiz, P. R. Strege, D. R. Linden, J. H. Li, A. B. Leiter, J. H. Szurszewski, G. Farrugia et al.: Proc. Natl. Acad. Sci. USA, 115, E7632 (2018).
12. 12) Y. Huang, H. Mo, J. Yang, L. Gao, T. Tao, Q. Shu, W. Guo, Y. Zhao, J. Lyu, Q. Wang et al.: eLife, 13, RP97854 (2024).

コケ植物タイ類における雌雄異株から雌雄同株への進化とは？  /  安居 佑季子

Page. 129 - 131 (published date : 2026年5月1日)

概要原稿

リファレンス

有性生殖は広く生物に使われる繁殖様式であるがその基盤となる性決定の様式は多様である．雌雄異株から同株へと進化してきたコケ植物アカゼニゴケのゲノム解読からわかってきた有性生殖システム転換時に起きたイベントを紹介する.

1. 1) J. L. Bowman, T. Kohchi, K. T. Yamato, J. Jenkins, S. Shu, K. Ishizaki, S. Yamaoka, R. Nishihama, Y. Nakamura, F. Berger et al.: Cell, 171, 287 (2017).
2. 2) B. Laenen, A. Machac, S. R. Gradstein, B. Shaw, J. Patino, A. Desamore, B. Goffinet, C. J. Cox, A. J. Shaw & A. Vanderpoorten: New Phytol., 210, 1121 (2016).
3. 3) M. Iwasaki, T. Kajiwara, Y. Yasui, Y. Yoshitake, M. Miyazaki, S. Kawamura, N. Suetsugu, R. Nishihama, S. Yamaoka, D. Wanke et al.: Curr. Biol., 31, 5522 (2021).
4. 4) A. W. Haupt: Bot. Gaz., 82, 30 (1926).
5. 5) G. Potente, Y. Yasui, E. Shimokawa, J. Jenkins, R. N. Walstead, J. Grimwood, J. Schmutz, J. Leebens-Mack, T. Bruna, N. Kaur et al.: Cell Rep., 44, 115503 (2025).
6. 6) S. Singh, K. M. Davies, D. Chagne & J. L. Bowman: Curr. Biol., 33, 3597 (2023).

CoQがごく微量しか存在しない分裂酵母Schizosaccharomyces japonicusの性質  /  戒能 智宏

Page. 132 - 134 (published date : 2026年5月1日)

概要原稿

リファレンス

S. japonicusは，細胞内コエンザイムQ₁₀（CoQ₁₀）量が極微量であり，呼吸欠損を示す分裂酵母である．S. pombeとの比較から，S. japonicusの興味深い性質の解明に迫る研究について紹介する．

1. 1) M. Kawamukai: Biosci. Biotechnol. Biochem., 82, 963 (2018).
2. 2) D. Mantle, L. Millichap, J. Castro-Marrero & I. P. Hargreaves: Antioxidants, 12, 1652 (2023).
3. 3) K. Hayashi, Y. Ogiyama, K. Yokomi, T. Nakagawa, T. Kaino & M. Kawamukai: PLoS One, 9, e99038 (2014).
4. 4) T. Kaino, K. Tonoko, S. Mochizuki, Y. Takashima & M. Kawamukai: Biosci. Biotechnol. Biochem., 82, 1031 (2018).
5. 5) S. Alam, Y. Gu, P. Reichert, J. Bahler & S. Oliferenko: Curr. Biol., 33, 2175 (2023).
6. 6) L. Cool, S. Hanon & K. J. Verstrepen: Curr. Biol., 33, R444 (2023).

解説

発酵技術で生産する界面活性物質：バイオサーファクタント  /  雜賀 あずさ, 森田 友岳, 福岡 徳馬

Page. 135 - 143 (published date : 2026年5月1日)

概要原稿

リファレンス

微生物を使った発酵技術で生産する界面活性物質であるバイオサーファクタントについて，その基礎知識や国内外の事業化動向，利用拡大に向けた課題の一つである構造・機能バリエーションの拡充に向けた研究事例を解説する．

1. 1) バイオサーファクタント勉強会：HP, https://unit.aist.go.jp/ischem/ja/bs_jp/index.html
2. 2) R. Hausmann, E. Deziel & G. Soberon-Chavez: Front. Bioeng. Biotechnol., 12, 1433035 (2024).
3. 3) C. B. B. Farias, F. C. G. Almeida, I. A. Silva, T. C. Souza, H. M. Meira, R. da Silva, J. M. Luna, V. A. Santos, A. Converti, I. M. Banat et al.: Electron. J. Biotechnol., 51, 28 (2021).
4. 4) S. Dierickx, M. Castelein, J. Remmery, V. De Clercq, S. Lodens, N. Baccile, S. L. De Maeseneire, S. Roelants & W. K. Soetaert: Biotechnol. Adv., 54, 107788 (2022).
5. 5) V. Thakur, P. Baghmare, A. Verma, J. S. Verma & S. R. Geed: Bioresour. Technol., 408, 131211 (2024).
6. 6) B. M. Karamchandani, A. A. Pawar, S. S. Pawar, S. Syed, N. S. Mone, S. G. Dalvi, P. Rahman, I. M. Banat & S. K. Satpute: Front. Bioeng. Biotechnol., 10, 1047279 (2022).
7. 7) R. D. Matosinhos, K. Cesca, B. A. M. Carciofi, D. de Oliveira & C. J. de Andrade: J. Sci. Food Agric., 103, 37 (2023).
8. 8) A. M. B. McMahon, M. S. Twigg, R. Marchant & I. M. Banat: Pharmaceuticals, 18, 676 (2025).
9. 9) S. Liu, S. Gu, Y. Shi & Q. Chen: Food Chem., 431, 137122 (2024).
10. 10) P. C. Bertuso, C. A. Marangon & M. Nitschke: Microorganisms, 10, 1860 (2022).
11. 11) A. Saika & T. Fukuoka: J. Am. Oil Chem. Soc., 102, 413 (2024).
12. 12) A. Saika, T. Fukuoka, S. Yamamoto, T. Sugahara, A. Sogabe & T. Morita: Heliyon, 10, e39789 (2024).
13. 13) D. Takahashi & K. Toshima: J. Oleo Sci., 73, 539 (2024).
14. 14) Y. Nakamichi, A. Saika, M. Watanabe, T. Fujii & T. Morita: Front. Bioeng. Biotechnol., 11, 1243595 (2023).
15. 15) S. Jezierska, S. Claus & I. Van Bogaert: FEBS Lett., 592, 1312 (2018).
16. 16) K. M. Saerens, L. Saey & W. Soetaert: Biotechnol. Bioeng., 108, 2923 (2011).
17. 17) K. Ciesielska, S. L. K. W. Roelants, I. N. A. Van Bogaert, S. De Waele, I. Vandenberghe, S. Groeneboer, W. Soetaert & B. Devreese: Appl Microbiol Biotechnol, 100, 9529 (2016).
18. 18) S. L. Roelants, K. Ciesielska, S. L. De Maeseneire, H. Moens, B. Everaert, S. Verweire, Q. Denon, B. Vanlerberghe, I. N. Van Bogaert, P. Van der Meeren et al.: Biotechnol. Bioeng., 113, 550 (2016).
19. 19) I. N. Van Bogaert, D. Buyst, J. C. Martins, S. L. Roelants & W. K. Soetaert: Biotechnol. Bioeng., 113, 2644 (2016).
20. 20) S. L. K. W. Roelants, S. Bovijn, E. Bytyqi, N. de Fooz, G. Luyten, M. Castelein, T. van de Craen, Z. J. Diao, K. Maes, T. Delmulle et al.: Biotechnol. Biofuels Bioprod., 17, 113 (2024).
21. 21) A. Chebbi, A. Franzetti, F. Formicola, T. G. Ambaye, F. H. Gomez, B. Murena, E. De Marco, T. Beltrani, S. Sbaffoni & M. Vaccari: J. Clean. Prod., 367, 133088 (2022).
22. 22) N. He, T. Wu, J. Jiang, X. Long, B. Shao & Q. Meng: Colloids Surf. B Biointerfaces, 157, 317 (2017).
23. 23) A. Wittgens & F. Rosenau: Appl. Microbiol. Biotechnol., 102, 8175 (2018).
24. 24) A. Wittgens, B. Santiago-Schuebel, M. Henkel, T. Tiso, L. M. Blank, R. Hausmann, D. Hofmann, S. Wilhelm, K. E. Jaeger & F. Rosenau: Appl. Microbiol. Biotechnol., 102, 1229 (2018).
25. 25) A. W. Zanotto, A. Valerio, C. J. de Andrade & G. M. Pastore: Appl. Microbiol. Biotechnol., 103, 8647 (2019).
26. 26) R. Aoki, E. Kumagawa, K. Kamata, H. Ago, N. Sakai, T. Hasunuma, N. Taoka, Y. Ohta & S. Kobayashi: Commun. Chem., 8, 17 (2025).

米胚乳酵素活性量と炊飯米の食味・食感の関係  /  辻井 良政, 堀 清純

Page. 144 - 151 (published date : 2026年5月1日)

概要原稿

リファレンス

炊飯米のおいしさを科学的に理解する取り組みが進められている．米胚乳に含まれる澱粉分解酵素や細胞壁分解酵素の活性量の違いが，炊飯米のおいしさ，特に食感に影響を与えている．その最新の知見について解説する．

1. 1) B. O. Juliano, G. M. Bautista, J. C. Lugay & A. C. Reyes: J. Agric. Food Chem., 12, 131 (1964).
2. 2) K. Hori & M. Yano: “Translational Genomics for Crop Breeding”, eds. by R.K. Varshney & R. Tuberosa, Wiley-Blackwell, 2013.
3. 3) 森田雄平：化学と生物，22, 710 (1984).
4. 4) 横尾政雄：化学と生物，28, 49 (1990).
5. 5) K. Suzuki, H. Okadome, S. Nakamura & K. Ohtsubo: Nippon Shokuhin Kagaku Kogaku Kaishi, 53, 287 (2006).
6. 6) H. Okadome, K. Ohtsubo & H. Toyoshima: Cereal Chem., 76, 427 (2008).
7. 7) S. Nakamura, K. Machida & K. Ohtsubo: Biosci. Biotechnol. Biochem., 76, 1645 (2012).
8. 8) J. Bao, S. Shen, M. Sun & H. Corke: Starch, 58, 259 (2006).
9. 9) I. Ando, H. Sato, N. Aoki, Y. Suzuki, H. Hirabayashi, M. Kuroki, H. Shimizu, T. Ando & Y. Takeuchi: Breed. Sci., 60, 187 (2010).
10. 10) R. Anacleto, R. P. Cuevas, R. Jimenez, C. Llorente, E. Nissila, R. Henry & N. Sreenivasulu: Theor. Appl. Genet., 128, 1449 (2015).
11. 11) H. Okadome: Jpn. Agric. Res. Q., 39, 261 (2005).
12. 12) 辻井良政，髙野克己：日本食品科学工学会誌，62, 34 (2015).
13. 13) Y. Tsujii, N. Kiyose, N. Tatsuda, Y. Yamaguchi, M. Uchino & K. Takano: Nihon Shokuhin Hozo Kagakkaishi, 35, 127 (2009).
14. 14) Y. Tsujii, M. Uwaya, M. Uchino & K. Takano: Nihon Shokuhin Hozo Kagakkaishi, 36, 177 (2010).
15. 15) Y. Tsujii: Nihon Shokuhin Hozo Kagakkaishi, 38, 35 (2012).
16. 16) Y. Tsujii, N. Nagafuku, A. Miyake, M. Uchino & K. Takano: Food Sci. Technol. Res., 19, 81 (2013).
17. 17) Y. Tsujii, M. Kazami, H. Goto, N. Asanome & K. Takano: Nippon Shokuhin Kagaku Kogaku Kaishi, 62, 527 (2015).
18. 18) M. Kazami, Y. Tsujii, M. Uchino, E. Sakaguchi & K. Takano: Food Sci. Technol. Res., 23, 151 (2017).
19. 19) 平　宏和：化学と生物，13, 777 (1975).
20. 20) Y. Tsujii: Journal of The Brewing Society of Japan, 111, 570 (2016).
21. 21) Y. Tsujii, M. Uchino & K. Takano: Nihon Shokuhin Hozo Kagakkaishi, 33, 189 (2007).
22. 22) K. Iijima, K. Suzuki, K. Hori, K. Ebana, K. Kimura, Y. Tsujii & K. Takano: Biosci. Biotechnol. Biochem., 83, 502 (2019).
23. 23) International Rice Genome Sequencing Project (IRGSP), T. Sasaki: Nature, 436, 793 (2005).
24. 24) M. Hakata, M. Kuroda, T. Miyashita, T. Yamaguchi, M. Kojima, H. Sakakibara, T. Mitsui & H. Yamakawa: Plant Biotechnol. J., 10, 1110 (2012).
25. 25) H. Sakai, S. S. Lee, T. Tanaka, H. Numa, J. Kim, Y. Kawahara, H. Wakimoto, C. Yang, M. Iwamoto, T. Abe et al.: Plant Cell Physiol., 54, e6 (2013).
26. 26) T. Ookura: New Food Ind., 57, 41 (2015).
27. 27) M. Nakata, T. Miyashita, R. Kimura, Y. Nakata, H. Takagi, M. Kuroda, T. Yamaguchi, T. Umemoto & H. Yamakawa: Plant Biotechnol. J., 16, 111 (2018).
28. 28) 藤田直子：化学と生物，60, 57 (2022).
29. 29) 三浦聡子，クロフツ尚子，保坂優子，藤田直子：応用糖質科学，11, 180 (2021).
30. 30) Y. Saito, T. Watanabe, T. Sasaki, K. Watanabe, M. Hirayama & N. Fujita: Biosci. Biotechnol. Biochem., 84, 365 (2020).
31. 31) 佐藤宏之，片岡知守，田村泰章，田村克徳，坂井　真，梶　亮太，岡本正弘，西村　実，八木忠之，溝淵律子ほか：九州沖縄農業研究センター報告，66, 47 (2017).
32. 32) 笹原英樹，三浦清之，清水博之，後藤明俊，重宗明子，長岡一朗，上原泰樹，小林　陽，太田久稔，大槻　寛ほか：中央農業総合研究センター研究報告，19, 15 (2013).

微生物コミュニティの複雑な関係性を紐解く  /  佐藤 由也

Page. 152 - 159 (published date : 2026年5月1日)

概要原稿

リファレンス

微生物は地球上のあらゆるところに存在し，多種とコミュニティを作り，地球環境や動植物に多大な影響を与えている．本稿では，メタオミクス解析の紹介と，それによって微生物の働きやその関係性を明らかにした例を紹介する．

1. 1) P. G. Falkowski, T. Fenchel & E. F. Delong: Science, 320, 1034 (2008).
2. 2) C. Magnabosco, F. Husain, M. M. Paoletti, C. Parsons, J. G. Payette, S. L. Schwartz, E. Tamre & G. P. Fournier: Annu. Rev. Earth Planet. Sci., 52, 85 (2024).
3. 3) W. A. Walters & R. Knight: Ann. Am. Thorac. Soc., 11(Suppl 1), S16 (2014).
4. 4) Y. Sato: Biosci. Biotechnol. Biochem., 88, 850 (2024).
5. 5) J. G. Caporaso, C. L. Lauber, W. A. Walters, D. Berg-Lyons, J. Huntley, N. Fierer, S. M. Owens, J. Betley, L. Fraser, M. Bauer et al.: ISME J., 6, 1621 (2012).
6. 6) L. Zhang, F. Chen, Z. Zeng, M. Xu, F. Sun, L. Yang, X. Bi, Y. Lin, Y. Gao, H. Hao et al.: Front. Microbiol., 12, 766364 (2021).
7. 7) A. R. Sheik, E. E. Muller & P. Wilmes: Front. Microbiol., 5, 47 (2014).
8. 8) Y. Sato, T. Hori, H. Koike, R. R. Navarro, A. Ogata & H. Habe: Commun. Biol., 2, 179 (2019).
9. 9) 産業技術総合研究所（プレスリリース）：活性汚泥中のごくわずかな微生物が全体の水処理性能を左右，https://www.aist.go.jp/aist_j/press_release/pr2019/pr20190513/pr20190513.html, 2019.
10. 10) Y. Sato, T. Hamai, T. Hori, T. Aoyagi, T. Inaba, M. Kobayashi, H. Habe & T. Sakata: Appl. Microbiol. Biotechnol., 103, 7783 (2019).
11. 11) Y. Sato, T. Hamai, T. Hori, T. Aoyagi, T. Inaba, K. Hayashi, M. Kobayashi, T. Sakata & H. Habe: J. Hazard. Mater., 423(Pt B), 127089 (2022).
12. 12) 産業技術総合研究所（プレスリリース）：重金属廃水をもみがら・米ぬかと微生物で浄化，https://www.aist.go.jp/aist_j/press_release/pr2021/pr20210909/pr20210909.html, 2021.
13. 13) H. Daims, E. V. Lebedeva, P. Pjevac, P. Han, C. Herbold, M. Albertsen, N. Jehmlich, M. Palatinszky, J. Vierheilig, A. Bulaev et al.: Nature, 528, 504 (2015).
14. 14) M. A. van Kessel, D. R. Speth, M. Albertsen, P. H. Nielsen, H. J. Op den Camp, B. Kartal, M. S. Jetten & S. Lucker: Nature, 528, 555 (2015).
15. 15) Y. Sato, E. Tanaka, T. Hori, H. Futamata, K. Murofushi, H. Takagi, T. Akachi, T. Miwa, T. Inaba, T. Aoyagi et al.: Water Res., 197, 117088 (2021).
16. 16) 産業技術総合研究所（プレスリリース）：微生物のちからで廃棄物を肥料へ！，https://www.aist.go.jp/aist_j/press_release/pr2021/pr20210330_2/pr20210330_2.html, 2021.
17. 17) Y. Sato, T. Miwa, T. Inaba, T. Akachi, E. Tanaka, T. Hori, K. Murofushi, H. Takagi, H. Futamata, T. Aoyagi et al.: Appl. Microbiol. Biotechnol., 107, 7365 (2023).
18. 18) 産業技術総合研究所（プレスリリース）：微生物が作った有機液肥の性能をトマト水耕栽培で実証，https://www.aist.go.jp/aist_j/press_release/pr2023/pr20230929/pr20230929.html, 2023.
19. 19) P. J. Turnbaugh, R. E. Ley, M. A. Mahowald, V. Magrini, E. R. Mardis & J. I. Gordon: Nature, 444, 1027 (2006).
20. 20) J. A. Bravo, P. Forsythe, M. V. Chew, E. Escaravage, H. M. Savignac, T. G. Dinan, J. Bienenstock & J. F. Cryan: Proc. Natl. Acad. Sci. USA, 108, 16050 (2011).
21. 21) D. Radjabzadeh, J. A. Bosch, A. G. Uitterlinden, A. H. Zwinderman, M. A. Ikram, J. B. J. van Meurs, A. I. Luik, M. Nieuwdorp, A. Lok, C. M. van Duijn et al.: Nat. Commun., 13, 7128 (2022).
22. 22) T. Hosokawa, Y. Kikuchi, N. Nikoh, M. Shimada & T. Fukatsu: PLoS Biol., 4, e337 (2006).
23. 23) S. Shigenobu, H. Watanabe, M. Hattori, Y. Sakaki & H. Ishikawa: Nature, 407, 81 (2000).
24. 24) N. A. Moran, G. R. Plague, J. P. Sandstrom & J. L. Wilcox: Proc. Natl. Acad. Sci. USA, 100(Suppl 2), 14543 (2003).
25. 25) Y. Kikuchi, T. Hosokawa & T. Fukatsu: Appl. Environ. Microbiol., 73, 4308 (2007).
26. 26) Y. Kikuchi, M. Hayatsu, T. Hosokawa, A. Nagayama, K. Tago & T. Fukatsu: Proc. Natl. Acad. Sci. USA, 109, 8618 (2012).
27. 27) H. Itoh, K. Tago, M. Hayatsu & Y. Kikuchi: Nat. Prod. Rep., 35, 434 (2018).
28. 28) Y. Sato, S. Jang, K. Takeshita, H. Itoh, H. Koike, K. Tago, M. Hayatsu, T. Hori & Y. Kikuchi: Nat. Commun., 12, 6432 (2021).
29. 29) 産業技術総合研究所（プレスリリース）：共生細菌のちからで害虫が農薬に強くなる助け合いの仕組みを解明，https://www.aist.go.jp/aist_j/press_release/pr2021/pr20211110/pr20211110.html, 2021.

植物間コミュニケーションを担う香りの代謝型受容の仕組み  /  大西 利幸, 杉本 貢一, 小埜 栄一郎, 髙林 純示

Page. 160 - 168 (published date : 2026年5月1日)

概要原稿

リファレンス

植物は大気中の揮発性有機化合物（VOCs）を情報シグナルとして受容し，香気配糖体に代謝することで防御活性を強化する．本稿では，植物間コミュニケーションにおけるVOCs の代謝型受容機構と香気配糖体が防御能を強化する分子基盤について紹介する．

1. 1) N. Dudareva, E. Pichersky & J. Gershenzon: Plant Physiol., 135, 1893 (2004).
2. 2) K. Yoneya & J. Takabayashi: Plant Biotechnol., 31, 409 (2014).
3. 3) M. Heil & R. Karban: Trends Ecol. Evol., 25, 137 (2010).
4. 4) M. E. Bergman, X. Q. Huang, S. Baudino, J. C. Caissard & N. Dudareva: Curr. Opin. Plant Biol., 85, 102706 (2025).
5. 5) J.-F. Ginglinger, B. Boachon, R. Hofer, C. Paetz, T. G. Kollner, L. Miesch, R. Lugan, R. Baltenweck, J. Mutterer, P. Ullmann et al.: Plant Cell, 25, 4640 (2013).
6. 6) N. Dudareva, A. Klempien, J. K. Muhlemann & I. Kaplan: New Phytol., 198, 16 (2013).
7. 7) F. Adebesin, J. R. Widhalm, B. Boachon, F. Lefevre, B. Pierman, J. H. Lynch, I. Alam, B. Junqueira, R. Benke, S. Ray et al.: Science, 356, 1386 (2017).
8. 8) S. A. Stirling, A. M. Guercio, R. M. Patrick, X.-Q. Huang, M. E. Bergman, V. Dwivedi, R. W. J. Kortbeek, Y.-K. Liu, F. Sun, W. A. Tao et al.: Science, 383, 1318 (2024).
9. 9) A. Nagashima, T. Higaki, T. Koeduka, K. Ishigami, S. Hosokawa, H. Watanabe, K. Matsui, S. Hasezawa & K. Touhara: J. Biol. Chem., 294, 2256 (2019).
10. 10) Q. Gong, Y. Wang, L. He, F. Huang, D. Zhang, Y. Wang, X. Wei, M. Han, H. Deng, L. Luo et al.: Nature, 622, 139 (2023).
11. 11) S. Fonseca, J. M. Chico & R. Solano: Curr. Opin. Plant Biol., 12, 539 (2009).
12. 12) G. A. Howe & G. Jander: Annu. Rev. Plant Biol., 59, 41 (2008).
13. 13) Z. Q. Fu & X. Dong: Annu. Rev. Plant Biol., 64, 839 (2013).
14. 14) J. T. Knudsen, R. Eriksson, J. Gershenzon & B. Stahl: Bot. Rev., 72, 1 (2006).
15. 15) R. Angelovici & D. Kliebenstein: Curr. Opin. Plant Biol., 66, 102173 (2022).
16. 16) M. Francis & C. Allcock: Phytochemistry, 8, 1339 (1969).
17. 17) P. J. Williams, C. R. Strauss, B. Wilson & R. A. Massy-Westropp: Phytochemistry, 21, 2013 (1982).
18. 18) Y. Z. Gunata, C. L. Bayonove, R. L. Baumes & R. E. Cordonnier: J. Chromatogr. A, 331, 83 (1985).
19. 19) M. Mizutani, H. Nakanishi, J.-i. Ema, S.-J. Ma, E. Noguchi, M. Inohara-Ochiai, M. Fukuchi-Mizutani, M. Nakao & K. Sakata: Plant Physiol., 130, 2164 (2002).
20. 20) P. Winterhalter & G. K. Skouroumounis: Adv. Biochem. Eng. Biotechnol., 55, 73 (1997).
21. 21) K. Sugimoto, K. Matsui, Y. Iijima, Y. Akakabe, S. Muramoto, R. Ozawa, M. Uefune, R. Sasaki, K. M. Alamgir, S. Akitake et al.: Proc. Natl. Acad. Sci. USA, 111, 7144 (2014).
22. 22) J. Jin, M. Zhao, T. Jing, J. Wang, M. Lu, Y. Pan, W. Du, C. Zhao, Z. Bao, W. Zhao et al.: Plant Physiol., 193, 1491 (2023).
23. 23) M. Zhao, J. Jin, J. Wang, T. Gao, Y. Luo, T. Jing, Y. Hu, Y. Pan, M. Lu, W. Schwab et al.: Plant J., 109, 1489 (2022).
24. 24) K. Sugimoto, E. Ono, T. Inaba, T. Tsukahara, K. Matsui, M. Horikawa, H. Toyonaga, K. Fujikawa, T. Osawa, S. Homma et al.: Nat. Commun., 14, 677 (2023).
25. 25) E. Pichersky & J. Gershenzon: Curr. Opin. Plant Biol., 5, 237 (2002).
26. 26) H. P. Singh, D. R. Batish, S. Kaur, K. Arora & R. K. Kohli: Ann. Bot., 98, 1261 (2006).
27. 27) N. Ahuja, H. P. Singh, D. R. Batish & R. K. Kohli: Pestic. Biochem. Physiol., 118, 64 (2015).
28. 28) Y.-C. Hsiung, Y.-A. Chen, S.-Y. Chen, W.-C. Chi, R.-H. Lee, T.-Y. Chiang & H.-J. Huang: Acta Physiol. Plant., 35, 2475 (2013).
29. 29) C. Song, K. Hartl, K. McGraphery, T. Hoffmann & W. Schwab: Mol. Plant, 11, 1225 (2018).
30. 30) S. Ohgami, E. Ono, M. Horikawa, J. Murata, K. Totsuka, H. Toyonaga, Y. Ohba, H. Dohra, T. Asai, K. Matsui et al.: Plant Physiol., 168, 464 (2015).
31. 31) Y. O. Ahn, H. Saino, M. Mizutani, B. I. Shimizu & K. Sakata: Plant Cell Physiol., 48, 938 (2007).
32. 32) A. V. Morant, K. Jorgensen, C. Jorgensen, S. M. Paquette, R. Sanchez-Perez, B. L. Moller & S. Bak: Phytochemistry, 69, 1795 (2008).
33. 33) D. Selmar, R. Lieberei & B. Biehl: Plant Physiol., 86, 711 (1988).
34. 34) L. Xiang, S. Cui, S. B. Saucet, M. Takahashi, S. Inaba, B. Xie, M. Schilder, S. Shimada, M. Cui, Y. Li et al.: Science, 390, 405 (2025).
35. 35) K. Matsui & J. Engelberth: Plant Cell Physiol., 63, 1378 (2022).
36. 36) J. M. Ntoruru, T. Osawa, T. Ohnishi & K. Matsui: Biosci. Biotechnol. Biochem., 89, 33 (2025).
37. 37) D. Guo, Z. Liu, J. M. Raaijmakers, Y. Xu, J. Yang, M. Erb, J. Zhang, Y.-G. Zhu, J. Xu & L. Hu: Science, 389, eadv6675 (2025).

セレンテラジンが語る海洋生物発光の進化生態化学  /  南條 完知, 別所-上原 学

Page. 169 - 176 (published date : 2026年5月1日)

概要原稿

リファレンス

本稿は多くの海洋発光生物が用いるルシフェリンであるセレンテラジンに焦点を当て，その多様性，発光機構，生合成に関する知見を概観し，生合成経路に関する仮説について解説する．

1. 1) O. Shimomura & F. H. Johnson: Proc. Natl. Acad. Sci. USA, 72, 1546 (1975).
2. 2) E. S. Lau & T. H. Oakley: Biol. Rev. Camb. Philos. Soc., 96, 673 (2021).
3. 3) S. Martini & S. H. D. Haddock: Sci. Rep., 7, 45750 (2017).
4. 4) O. Shimomura, F. H. Johnson & Y. Saiga: J. Cell. Comp. Physiol., 59, 223 (1962).
5. 5) M. R. Aghamaali, V. Jafarian, R. Sariri, M. Molakarimi, B. Rasti, M. Taghdir, R. H. Sajedi & S. Hosseinkhani: Protein J., 30, 566 (2011).
6. 6) E. S. Lau, M. Majerova, N. M. Hensley, A. Mukherjee, M. Vasina, D. Pluskal, J. Damborsky, Z. Prokop, J. Delroisse, W. S. Bayaert et al.: Mol. Biol. Evol., 42, msaf081 (2025).
7. 7) M. Isobe, M. Kuse, N. Tani, T. Fujii & T. Matsuda: Proc. Jpn. Acad., Ser. B, Phys. Biol. Sci., 84, 386 (2008).
8. 8) S. H. D. Haddock, T. J. Rivers & B. H. Robison: Proc. Natl. Acad. Sci. USA, 98, 11148 (2011).
9. 9) T. M. Frank, E. A. Widder, M. I. Latz & J. F. Case: J. Exp. Biol., 109, 385 (1984).
10. 10) J. Mallefet, L. Duchatelet & C. Coubris: J. Exp. Biol., 223, jeb218719 (2020).
11. 11) Y. Oba, S. Kato, M. Ojika & S. Inouye: Biochem. Biophys. Res. Commun., 390, 684 (2009).
12. 12) M. Bessho-Uehara, W. Huang, W. L. Patry, W. E. Browne, J.-K. Weng & S. H. D. Haddock: iScience, 23, 101859 (2020).
13. 13) S. Kato, Y. Oba, M. Ojika & S. Inouye: Heterocycles, 72, 673 (2007).
14. 14) C. W. Cody, D. C. Prasher, W. M. Westler, F. G. Prendergast & W. W. Ward: Biochemistry, 32, 1212 (1993).
15. 15) A. B. Cubitt, R. Heim, S. R. Adams, A. E. Boyd, L. A. Gross & R. Y. Tsien: Trends Biochem. Sci., 20, 448 (1995).
16. 16) N. Nagano, M. Umemura, M. Izumikawa, J. Kawano, T. Ishii, M. Kikuchi, K. Tomii, T. Kumagai, A. Yoshimi, M. Machida et al.: Fungal Genet. Biol., 86, 58 (2016).
17. 17) W. R. Francis, N. C. Shaner, L. M. Christianson, M. L. Powers & S. H. D. Haddock: PLoS One, 10, e0128742 (2015).
18. 18) S. Khalid, J. A. Baccile, J. E. Spraker, J. Tannous, M. Imran, F. C. Schroeder & N. P. Keller: ACS Chem. Biol., 13, 171 (2018).

レプチン感受性の制御とあぶらの構造  /  金子 賢太朗, 白水 寿美, 池田 睦, 細川 葵

Page. 177 - 184 (published date : 2026年5月1日)

概要原稿

リファレンス

本稿では，あぶら（脂質）をグリセロールにおける脂肪酸の結合位置（sn位）・種類・結合数などの違いといった構造的特徴をもつ「構造体」として捉え，脂肪酸組成は類似しているものの構造が異なるラードと牛脂について，それらの摂取がレプチン感受性および生活習慣病の発症に与える影響を検討した研究を紹介する．

1. 1) G. J. Morton, D. E. Cummings, D. G. Baskin, G. S. Barsh & M. W. Schwartz: Nature, 443, 289 (2006).
2. 2) A. P. Coll, I. S. Farooqi & S. O'Rahilly: Cell, 129, 251 (2007).
3. 3) Y. Zhang, R. Proenca, M. Maffei, M. Barone, L. Leopold & J. M. Friedman: Nature, 372, 425 (1994).
4. 4) N. Satoh, Y. Ogawa, G. Katsuura, M. Hayase, T. Tsuji, K. Imagawa, Y. Yoshimasa, S. Nishi, K. Hosoda & K. Nakao: Neurosci. Lett., 224, 149 (1997).
5. 5) M. A. Cowley, J. L. Smart, M. Rubinstein, M. G. Cerdan, S. Diano, T. L. Horvath, R. D. Cone & M. J. Low: Nature, 411, 480 (2001).
6. 6) S. H. Bates, W. H. Stearns, T. A. Dundon, M. Schubert, A. W. Tso, Y. Wang, A. S. Banks, H. J. Lavery, A. K. Haq, E. Maratos-Flier et al.: Nature, 421, 856 (2003).
7. 7) I. S. Farooqi, S. A. Jebb, G. Langmack, E. Lawrence, C. H. Cheetham, A. M. Prentice, I. A. Hughes, M. A. McCamish & S. O'Rahilly: N. Engl. J. Med., 341, 879 (1999).
8. 8) I. S. Farooqi, G. Matarese, G. M. Lord, J. M. Keogh, E. Lawrence, C. Agwu, V. Sanna, S. A. Jebb, F. Perna, S. Fontana et al.: J. Clin. Invest., 110, 1093 (2002).
9. 9) R. C. Frederich, A. Hamann, S. Anderson, B. Lollmann, B. B. Lowell & J. S. Flier: Nat. Med., 1, 1311 (1995).
10. 10) J. K. Howard, B. J. Cave, L. J. Oksanen, I. Tzameli, C. Bjorbak & J. S. Flier: Nat. Med., 10, 734 (2004).
11. 11) C. Bjorbak, J. K. Elmquist, J. D. Frantz, S. E. Shoelson & J. S. Flier: Mol. Cell, 1, 619 (1998).
12. 12) M. G. Myers Jr., R. L. Leibel, R. J. Seeley & M. W. Schwartz: Trends Endocrinol. Metab., 21, 643 (2010).
13. 13) M. Fukuda, K. W. Williams, L. Gautron & J. K. Elmquist: Cell Metab., 13, 331 (2011).
14. 14) L. Ozcan, A. S. Ergin, A. Lu, J. Chung, S. Sarkar, D. Nie, M. G. Myers Jr. & U. Ozcan: Cell Metab., 9, 35 (2009).
15. 15) J. P. Thaler, C. X. Yi, E. A. Schur, S. J. Guyenet, B. H. Hwang, M. O. Dietrich, X. Zhao, D. A. Sarruf, V. Izgur, K. R. Maravilla et al.: J. Clin. Invest., 122, 153 (2012).
16. 16) R. Buettner, J. Scholmerich & L. C. Bollheimer: Obesity (Silver Spring), 15, 798 (2007).
17. 17) D. J. Clegg, K. Gotoh, C. Kemp, M. D. Wortman, S. C. Benoit, L. M. Brown, D. D'Alessio, P. Tso, R. J. Seeley & S. C. Woods: Physiol. Behav., 103, 10 (2011).
18. 18) K. El-Haschimi, D. D. Pierroz, S. M. Hileman, C. Bjorbaek & J. S. Flier: J. Clin. Invest., 105, 1827 (2000).
19. 19) N. Takahashi, M. Ikeda, Y. Yamazaki, Y. Funatsu, T. Shiino, A. Hosokawa & K. Kaneko: bioRxiv 2024.08.18.608432; 2024.
20. 20) N. N. Ahmad Nizar, J. M. Nazrim Marikkar & D. M. Hashim: J. Oleo Sci., 62, 459 (2013).
21. 21) D. Kritchevsky & S. A. Tepper: Atherosclerosis, 27, 339 (1977).
22. 22) S. E. E. Berry: Nutr. Res. Rev., 22, 3 (2009).
23. 23) T. A. B. Sanders, A. Filippou, S. E. Berry, S. Baumgartner & R. P. Mensink: Am. J. Clin. Nutr., 94, 1433 (2011).
24. 24) M. Ikeda, T. Shiino, K. Naruke, N. Takahashi, H. Kanzaki, R. Xu, T. Shirozu, M. Nakano, M. Murae, Y. Funatsu et al.: PLoS One, 20, e0326847 (2025).
25. 25）青山敏明：日本油化学会誌，47, 457（1998）．
26. 26) K. Kaneko, P. Xu, E. L. Cordonier, S. S. Chen, A. Ng, Y. Xu, A. Morozov & M. Fukuda: Cell Rep., 16, 3003 (2016).
27. 27) K. Kaneko, H. Y. Lin, Y. Fu, P. K. Saha, A. B. De la Puente-Gomez, Y. Xu, K. Ohinata, P. Chen, A. Morozov & M. Fukuda: JCI Insight, 6, e142545 (2021).
28. 28) K. Kaneko, W. Lu, Y. Xu, A. Morozov & M. Fukuda: Mol. Metab., 95, 102117 (2025).
29. 29) K. Kaneko, Y. Fu, H. Y. Lin, E. L. Cordonier, Q. Mo, Y. Gao, T. Yao, J. Naylor, V. Howard, K. Saito et al.: J. Clin. Invest., 129, 3786 (2019).
30. 30) S. C. Benoit, C. J. Kemp, C. F. Elias, W. Abplanalp, J. P. Herman, S. Migrenne, A. L. Lefevre, C. Cruciani-Guglielmacci, C. Magnan, F. Yu et al.: J. Clin. Invest., 119, 2577 (2009).
31. 31) M. Milanski, G. Degasperi, A. Coope, J. Morari, R. Denis, D. E. Cintra, D. M. Tsukumo, G. Anhe, M. E. Amaral, H. K. Takahashi et al.: J. Neurosci., 29, 359 (2009).
32. 32) L. Cheng, Y. Yu, A. Szabo, Y. Wu, H. Wang, D. Camer & X. F. Huang: J. Nutr. Biochem., 26, 541 (2015).
33. 33) A. Kleinridders, D. Schenten, A. C. Konner, B. F. Belgardt, J. Mauer, T. Okamura, F. T. Wunderlich, R. Medzhitov & J. C. Bruning: Cell Metab., 10, 249 (2009).
34. 34) W. L. Holland, J. T. Brozinick, L. P. Wang, E. D. Hawkins, K. M. Sargent, Y. Liu, K. Narra, K. L. Hoehn, T. A. Knotts, A. Siesky et al.: Cell Metab., 5, 167 (2007).
35. 35) D. E. Cintra, E. R. Ropelle, J. C. Moraes, J. R. Pauli, J. Morari, C. T. de Souza, R. Grimaldi, M. Stahl, J. B. Carvalheira, M. J. Saad et al.: PLoS One, 7, e30571 (2012).
36. 36) Y. Funatsu, N. Takahashi, Y. Yamazaki, H. Watanabe, T. Nakagita, Y. Ishimaru, K. Nakamura & K. Kaneko: Biochem. Biophys. Res. Commun., 781, 152546 (2025).
37. 37) H.-Y. Lin, W. Lu, Y. He, Y. Fu, K. Kaneko, P. Huang, A. B. De la Puente-Gomez, C. Wang, Y. Yang, F. Li et al.: Sci. Adv., 11, eadu3700 (2025).

海外だより

米国ポスドクの徒然便り  /  石川-福田 萌

Page. 185 - 190 (published date : 2026年5月1日)

概要原稿

リファレンス

筆者は2024年4月より，米国・ニューヨーク州に位置するレンセラー工科大学（以下RPI）のBlanca Barquera教授のもとでJSPS海外特別研究員として勤務しています．本記事では留学の経緯および渡航準備から立ち上げ，円安や大統領選挙の影響，初めての海外私生活と研究について徒然なるままに書き連ねていこうと思います．

 

追悼

荒井綜一先生を偲ぶ  /  阿部 啓子

Page. 191 - 193 (published date : 2026年5月1日)

概要原稿

リファレンス

荒井綜一先生は2025年8月8日にご逝去されました．1935年10月29日，横浜にて誕生された先生は，小学校（国民学校）2年生で学童疎開し，終戦を迎えられました．

 

付録

和文誌編集委員  / 

Page. 0 - 0 (published date : 2026年5月1日)

概要原稿

リファレンス