全文PDF :
英文要旨および目次PDF :

巻頭言

昭和100年に寄せて-研究現場の変遷を振り返って  /  神戸 大朋

Page. 1 - 1 (published date : 2026年1月1日)

冒頭文

リファレンス

令和7年は昭和100年にあたるため，時代の変遷を辿るような新聞記事やテレビ番組をよく目にした．学生時代から30年以上が経ち，その間に実に様々なものが進化したと感じる．

 

今日の話題

一細胞解析から見えてきた芳香族化合物分解菌の個性と社会  /  水口 千穂, 野尻 秀昭

Page. 2 - 4 (published date : 2026年1月1日)

概要原稿

リファレンス

プラスミドは宿主細菌に新規形質を付与するが，プラスミド上の遺伝子やそれに由来する形質の発現は細胞ごとにばらつくことが知られている．本稿では，分解プラスミド保持細菌が示す集団内の不均一性について紹介する．

1. 1) R. Silva-Rocha & V. de Lorenzo:Mol. Microbiol.,86, 199 (2012).
2. 2) P. I. Nikel, R. Silva-Rocha, I. Benedetti & V. de Lorenzo:Environ. Microbiol.,16, 628 (2014).
3. 3) J. L. Ramos, S. Marques & K. N. Timmis:Annu. Rev. Microbiol.,51, 341 (1997).
4. 4) H. Nojiri:Biosci. Biotechnol. Biochem.,76, 1 (2012).
5. 5) C. Suzuki-Minakuchi, N. Yamamoto, S. Takahira, M. Yamaguchi, Y. Takeda, K. Okada, S. Shigeto & H. Nojiri:Appl. Environ. Microbiol.,90, e0124723 (2024).
6. 6) L. Vial & F. Hommais:Environ. Microbiol.,22, 540 (2020).

脂質代謝及び抗酸化機能に与える食事由来酸化植物ステロールの影響  /  小山 智成, 小原 唯, 長田 恭一

Page. 5 - 8 (published date : 2026年1月1日)

概要原稿

リファレンス

酸化植物ステロールは肝臓のLXRに対してアゴニスト様の作用を示して，コレステロールと脂肪酸代謝を変動させる可能性がある．また，酸化stigmasterolは生体内の抗酸化機能に対する影響は肝臓の抗酸化作用によって抑えられる可能性が高い．

1. 1) K. Hirai, K. C. Shimazu, R. Takezoe & Y. Ozeki:J. Nutr. Sci. Vitaminol. (Tokyo),32, 363 (1986).
2. 2) B. Scholz, S. Guth, K. H. Engel & P. Steinberg:Mol. Nutr. Food Res.,59, 1339 (2015).
3. 3) M. Menendez-Carreno, D. Ansorena & I. Astiasaran:J. Agric. Food Chem.,56, 9997 (2008).
4. 4) A. Grandgirard, J. P. Sergiel, M. Nour, J. Demaison-Meloche & C. Gihies:Lipids,34, 563 (1999).
5. 5) T. Koyama, T. D. Fukuoka & K. Osada:J. Oleo Sci.,73, 1189 (2024).
6. 6) T. Koyama & K. Osada:Lipids,60, 303 (2025).
7. 7) M. Wang, B. Yang, P. Shao, F. Jie, X. Yang & B. Lu:J. Agric. Food Chem.,69, 11867 (2021).
8. 8) Y. Ohara & K. Osada:J. Oleo Sci.,73, 1493 (2024).

富山県産バタバタ茶の発酵特性と効能  /  森脇 真希

Page. 9 - 11 (published date : 2026年1月1日)

概要原稿

リファレンス

伝承の危機にある後発酵茶の中でも特に知名度の低い富山県のバタバタ茶について，付加価値向上の一助となるよう，科学的に解析した発酵特性および健康価値について紹介する．

1. 1) 播磨章一，吉川雅之，徳岡清司：薬史学雑誌，43, 16 (2008).
2. 2) M. Horie & H. Iwahashi:Fermentation,9, 876 (2023).
3. 3) 堀江祐範，西岡浩貴，多田敦美，杉野紗貴子，水野智文，豊留孝仁，岩橋　均：美味技術学会誌，18, 62 (2019).
4. 4) H. Kitaka-Katsura, F. Watanabe & Y. Nakano:J. Nutr. Sci. Vitaminol.,50, 438 (2004).
5. 5) K. Otake, M. Yagi, W. Takabe & Y. Yonei:Glycative Stress Res.,2, 156 (2015).

解説

動植物の低分子化合物認識や輸送機構の分子生物学的研究  /  永嶌 鮎美

Page. 12 - 20 (published date : 2026年1月1日)

概要原稿

リファレンス

本稿では，動物の嗅覚における嗅粘液の役割，植物の揮発性有機化合物受容機構，そして膜輸送体の輸送基質選択性の進化的な変化といった，情報伝達カスケードの最上流に位置する因子の研究について解説する．

1. 1) K. J. Ressler, S. L. Sullivan & L. B. Buck:Cell,73, 597 (1993).
2. 2) R. Vassar, J. Ngai & R. Axel:Cell,74, 309 (1993).
3. 3) K. J. Ressler, S. L. Sullivan & L. B. Buck:Cell,79, 1245 (1994).
4. 4) R. Vassar, S. K. Chao, R. Sitcheran, J. M. Nunez, L. B. Vosshall & R. Axel:Cell,79, 981 (1994).
5. 5) K. Mori, H. Nagao & Y. Yoshihara:Science,286, 711 (1999).
6. 6) K. Kajiya, K. Inaki, M. Tanaka, T. Haga, H. Kataoka & K. Touhara:J. Neurosci.,21, 6018 (2001).
7. 7) S. Katada, T. Hirokawa, Y. Oka, M. Suwa & K. Touhara:J. Neurosci.,25, 1806 (2005).
8. 8) Y. Oka, A. Nakamura, H. Watanabe & K. Touhara:Chem. Senses,29, 815 (2004).
9. 9) J. Pevsner, P. M. Hwang, P. B. Sklar, J. C. Venable & S. H. Snyder:Proc. Natl. Acad. Sci. USA,85, 2383 (1988).
10. 10) D. C. Lu, H. Zhang, Z. Zador & A. S. Verkman:FASEB J.,22, 3216 (2008).
11. 11) M. Tegoni, P. Pelosi, F. Vincent, S. Spinelli, V. Campanacci, S. Grolli, R. Ramoni & C. Cambillau:Biochim. Biophys. Acta Protein Struct. Mol. Enzymol.,1482, 229 (2000).
12. 12) P. Pelosi:Cell. Mol. Life Sci.,58, 503 (2001).
13. 13) H. J. Ko, S. H. Lee, E. H. Oh & T. H. Park:Bioprocess Biosyst. Eng.,33, 55 (2010).
14. 14) H. Brose, J. Strotmann & H. Breer:Chem. Senses,34, E58 (2009).
15. 15) C. Ijichi, K. Kondo, M. Kobayashi, A. Shirasawa, K. Shimbo, K. Nakata, Y. Maruyama, Y. Ihara, Y. Kawato, T. Mannenet al.:Sci. Rep.,12, 9984 (2022).
16. 16) S. Chapman, K. Kondo, S. Ihara, C. Ijichi, K. Touhara & K. Sato:Sci. Adv.,11, eadu7271 (2025).
17. 17) A. R. Dahl & W. M. Hadley:Crit. Rev. Toxicol.,21, 345 (1991).
18. 18) N. Ben-Arie, M. Khen & D. Lancet:Biochem. J.,292, 379 (1993).
19. 19) D. Lazard, K. Zupko, Y. Poria, P. Net, J. Lazarovits, S. Horn, M. Khen & D. Lancet:Nature,349, 790 (1991).
20. 20) A. Miyawaki, H. Homma, H. Tamura, M. Matsui & K. Mikoshiba:EMBO J.,15, 2050 (1996).
21. 21) H. Tamura, A. Miyawaki, N. Inoh, Y. Harada, K. Mikoshiba & M. Matsui:Chem. Biol. Interact.,104, 1 (1997).
22. 22) H. Debat, C. Eloit, F. Blon, B. Sarazin, C. Henry, J. C. Huet, D. Trotier & J. C. Pernollet:J. Proteome Res.,6, 1985 (2007).
23. 23) A. Nagashima & K. Touhara:J. Neurosci.,30, 16391 (2010).
24. 24) C. Ijichi, H. Wakabayashi, S. Sugiyama, Y. Ihara, Y. Nogi, A. Nagashima, S. Ihara, Y. Niimura, Y. Shimizu, K. Kondoet al.:Chem. Senses,44, 465 (2019).
25. 25) H. Kida, Y. Fukutani, J. D. Mainland, C. A. de March, A. Vihani, Y. R. Li, Q. Y. Chi, A. Toyama, L. D. Liu, M. Kamedaet al.:Nat. Commun.,9, 4556 (2018).
26. 26) I. T. Baldwin, R. Halitschke, A. Paschold, C. C. von Dahl & C. A. Preston:Science,311, 812 (2006).
27. 27) J. B. Runyon, M. C. Mescher & C. M. De Moraes:Science,313, 1964 (2006).
28. 28) K. Sugimoto, K. Matsui, Y. Iijima, Y. Akakabe, S. Muramoto, R. Ozawa, M. Uefune, R. Sasaki, K. M. Alamgir, S. Akitakeet al.:Proc. Natl. Acad. Sci. USA,111, 7144 (2014).
29. 29) A. Nagashima, T. Higaki, T. Koeduka, K. Ishigami, S. Hosokawa, H. Watanabe, K. Matsui, S. Hasezawa & K. Touhara:J. Biol. Chem.,294, 2256 (2019).
30. 30) C. M. Delphia, M. C. Mescher & C. M. De Moraes:J. Chem. Ecol.,33, 997 (2007).
31. 31) J. Degenhardt, I. Hiltpold, T. G. Kollner, M. Frey, A. Gierl, J. Gershenzon, B. E. Hibbard, M. R. Ellersieck & T. C. J. Turlings:Proc. Natl. Acad. Sci. USA,106, 13213 (2009).
32. 32) S. Rasmann, T. G. Kollner, J. Degenhardt, I. Hiltpold, S. Toepfer, U. Kuhlmann, J. Gershenzon & T. C. Turlings:Nature,434, 732 (2005).
33. 33) I. Albert, C. Hua, T. Nurnberger, R. N. Pruitt & L. Zhang:Plant Physiol.,182, 1582 (2020).
34. 34) D. Giordano, A. Facchiano, S. D'Auria & F. Loreto:eLife,10, e66741 (2021).
35. 35) I. Seidl-Adams, A. Richter, K. B. Boomer, N. Yoshinaga, J. Degenhardt & J. H. Tumlinson:Plant Cell Environ.,38, 23 (2015).
36. 36) J. R. Widhalm, R. Jaini, J. A. Morgan & N. Dudareva:Trends Plant Sci.,20, 545 (2015).
37. 37) F. Adebesin, J. R. Widhalm, B. Boachon, F. Lefevre, B. Pierman, J. H. Lynch, I. Alam, B. Junqueira, R. Benke, S. Rayet al.:Science,356, 1386 (2017).
38. 38) N. Okamoto, R. Viswanatha, R. Bittar, Z. Li, S. Haga-Yamanaka, N. Perrimon & N. Yamanaka:Dev. Cell,47, 294 (2018).
39. 39) L. Frank, M. Wenig, A. Ghirardo, A. van der Krol, A. C. Vlot, J. P. Schnitzler & M. Rosenkranz:Plant Cell Environ.,44, 1151 (2021).
40. 40) Y. Okuyama, K. Fukushima, S. Kakishima, A. K. Valchanova, K. T. Takano, Y. Ito-Inaba, T. Nakazato & A. J. Nagano:Science,388, 656 (2025).
41. 41) K. Mochizuki:Curr. Biol.,35, 5097 (2025).
42. 42) K. Takata, T. Matsuzaki & Y. Tajika:Prog. Histochem. Cytochem.,39, 1 (2004).
43. 43) P. Agre, G. M. Preston, B. L. Smith, J. S. Jung, S. Raina, C. Moon, W. B. Guggino & S. Nielsen:Am. J. Physiol.,265, F463 (1993).
44. 44) F. Chauvigne, O. Yilmaz, A. Ferre, P. G. Fjelldal, R. N. Finn & J. Cerda:Commun. Biol.,2, 462 (2019).
45. 45) R. N. Finn & J. Cerda:Biol. Bull.,229, 6 (2015).
46. 46) R. N. Finn, F. Chauvigne, J. B. Hlidberg, C. P. Cutler & J. Cerda:PLoS One,9, e113686 (2014).
47. 47) T. Morinaga, M. Nakakoshi, A. Hirao, M. Imai & K. Ishibashi:Biochem. Biophys. Res. Commun.,294, 630 (2002).
48. 48) S. Rajput, D. Gautam, A. Vats, C. Rana, M. Behera, M. Roshan, A. Ludri & S. De:J. Mol. Evol.,91, 441 (2023).
49. 49) A. Nagashima, N. Nagai, C. Ota, K. Ushio & A. Kato:Biochem. Biophys. Res. Commun.,756, 151608 (2025).
50. 50) S. Hatakeyama, Y. Yoshida, T. Tani, Y. Koyama, K. Nihei, K. Ohshiro, J. I. Kamiie, E. Yaoita, T. Suda, K. Hatakeyamaet al.:Biochem. Biophys. Res. Commun.,287, 814 (2001).
51. 51) K. Ishibashi, T. Morinaga, M. Kuwahara, S. Sasaki & M. Imai:Biochim. Biophys. Acta Gene Struct. Expr.,1576, 335 (2002).
52. 52) A. Mobasheri, M. Shakibaei & D. Marples:Histochem. Cell Biol.,121, 463 (2004).
53. 53) K. Gotfryd, A. F. Mosca, J. W. Missel, S. F. Truelsen, K. Wang, M. Spulber, S. Krabbe, C. Helix-Nielsen, U. Laforenza, G. Soveralet al.:Nat. Commun.,9, 4749 (2018).
54. 54) O. Yilmaz, F. Chauvigne, A. Ferre, F. Nilsen, P. G. Fjelldal, J. Cerda & R. N. Finn:Cells,9, 1663 (2020).
55. 55) K. Ushio, E. Watanabe, T. Kamiya, A. Nagashima, T. Furuta, G. Imaizumi, T. Fujiwara, M. F. Romero & A. Kato:Physiol. Rep.,10, e15164 (2022).
56. 56) S. Kumagai, E. Watanabe, N. Hayashi, Y. Kimura, T. Kamiya, A. Nagashima, K. Ushio, G. Imaizumi, J. Kim, K. Munakataet al.:Physiol. Rep.,11, e15655 (2023).
57. 57) A. Nagashima, K. Ushio, H. Nishihara, J. Akimoto, A. Kato & T. Furuta:Am. J. Physiol. Regul. Integr. Comp. Physiol.,329, R423 (2025).

マメ科植物が根粒菌と共生を成立させるための機構  /  征矢野 敬

Page. 21 - 27 (published date : 2026年1月1日)

概要原稿

リファレンス

根粒共生は環境応答と結びついた分子ネットワークにより制御され，栄養や光環境に応じてその適否を巧みに判断し，共生のコストと利益を最適化している．その仕組みについての最近の知見を紹介する．

1. 1) L. Schauser, A. Roussis, J. Stiller & J. Stougaard:Nature,402, 191 (1999).
2. 2) M. Liu, T. Soyano, K. Yano, M. Hayashi & M. Kawaguchi:J. Plant Res.,132, 641 (2019).
3. 3) T. Soyano, H. Kouchi, A. Hirota & M. Hayashi:PLoS Genet.,9, e1003352 (2013).
4. 4) T. Soyano, Y. Shimoda, M. Kawaguchi & M. Hayashi:Science,366, 1021 (2019).
5. 5) N. Okuma, T. Soyano, T. Suzaki & M. Kawaguchi:Nat. Commun.,11, 5192 (2020).
6. 6) S. Okamoto, T. Nakagawa & M. Kawaguchi:Plant Cell Physiol.,52, 1211 (2011).
7. 7) T. Soyano, H. Hirakawa, S. Sato, M. Hayashi & M. Kawaguchi:Proc. Natl. Acad. Sci. USA,111, 14607 (2014).
8. 8) A. C. Delves, A. Mathews, D. A. Day, A. S. Carter, B. J. Carroll & P. M. Gresshoff:Plant Physiol.,82, 588 (1986).
9. 9) R. Nishimura, M. Hayashi, G. J. Wu, H. Kouchi, H. Imaizumi-Anraku, Y. Murakami, S. Kawasaki, S. Akao, M. Ohmori, M. Nagasawaet al.:Nature,420, 426 (2002).
10. 10) S. Okamoto, H. Shinohara, T. Mori, Y. Matsubayashi & M. Kawaguchi:Nat. Commun.,4, 2191 (2013).
11. 11) M. C. Isidra-Arellano, E. A. Pozas-Rodriguez, M. Del Rocio Reyero-Saavedra, J. Arroyo-Canales, S. Ferrer-Orgaz, M. Del Socorro Sanchez-Correa, L. Cardenas, A. A. Covarrubias & O. Valdes-Lopez:Plant J.,103, 1125 (2020).
12. 12) L. Marques, F. Divol, A. Boultif, F. Garcia, A. Soriano, C. Maurines-Carboneill, V. Fernandez, I. Verstraeten, H. Pidon, E. Izquierdoet al.:Proc. Natl. Acad. Sci. USA,122, e2418411122 (2025).
13. 13) H. Nishida, S. Tanaka, Y. Handa, M. Ito, Y. Sakamoto, S. Matsunaga, S. Betsuyaku, K. Miura, T. Soyano, M. Kawaguchiet al.:Nat. Commun.,9, 499 (2018).
14. 14) T. Soyano, Y. Shimoda & M. Hayashi:Plant Cell Physiol.,56, 368 (2015).
15. 15) E. Caroline Silva Lopes, W. Pereira Rodrigues, K. Ruas Fraga, J. A. Machado Filho, J. Rangel da Silva, M. Menezes de Assis-Gomes, F. A. M. Moura Assis Figueiredo, P. M. Gresshoff & E. Campostrini:Ann. Bot.,124, 979 (2019).
16. 16) K. Kawade, D. Sugiura, A. Oikawa & M. Kawaguchi:Plant Physiol.,195, 2542 (2024).
17. 17) T. Soyano, A. Akamatsu, N. Takeda, M. K. Watahiki, T. Goh, N. Okuma, N. Suganuma, M. Kojima, Y. Takebayashi, H. Sakakibaraet al.:Science,385, 288 (2024).
18. 18) H. Sakakibara:Plant J.,105, 421 (2021).
19. 19) J. Lin, Y. P. Roswanjaya, W. Kohlen, J. Stougaard & D. Reid:Nat. Commun.,12, 6544 (2021).
20. 20) T. Araya, M. Miyamoto, J. Wibowo, A. Suzuki, S. Kojima, Y. N. Tsuchiya, S. Sawa, H. Fukuda, N. von Wiren & H. Takahashi:Proc. Natl. Acad. Sci. USA,111, 2029 (2014).
21. 21) R. Tabata, K. Sumida, T. Yoshii, K. Ohyama, H. Shinohara & Y. Matsubayashi:Science,346, 343 (2014).
22. 22) N. Imin, N. A. Mohd-Radzman, H. A. Ogilvie & M. A. Djordjevic:J. Exp. Bot.,64, 5395 (2013).
23. 23) P. Gautrat, C. Laffont & F. Frugier:Curr. Biol.,30, 1339 (2020).
24. 24) C. Laffont, A. Ivanovici, P. Gautrat, M. Brault, M. A. Djordjevic & F. Frugier:Nat. Commun.,11, 3167 (2020).
25. 25) T. Wang, J. Guo, Y. Peng, X. Lyu, B. Liu, S. Sun & X. Wang:Science,374, 65 (2021).
26. 26) Y. Jin, H. Liu, D. Luo, N. Yu, W. Dong, C. Wang, X. Zhang, H. Dai, J. Yang & E. Wang:Nat. Commun.,7, 12433 (2016).
27. 27) C. Fonouni-Farde, S. Tan, M. Baudin, M. Brault, J. Wen, K. S. Mysore, A. Niebel, F. Frugier & A. Diet:Nat. Commun.,7, 12636 (2016).
28. 28) A. Shimomura, A. Naka, N. Miyazaki, S. Moriuchi, S. Arima, S. Sato, H. Hirakawa, M. Hayashi, M. Maymon, A. M. Hirschet al.:Mol. Plant Microbe Interact.,29, 786 (2016).
29. 29) H. Ji, R. Xiao, X. Lyu, J. Chen, X. Zhang, Z. Wang, Z. Deng, Y. Wang, H. Wang, R. Liet al.:Curr. Biol.,32, 783 (2022).
30. 30) D. Guo, P. Liu, Q. Liu, L. Zheng, S. Liu, C. Shen, L. Liu, S. Fan, N. Li, J. Donget al.:Mol. Plant,16, 1396 (2023).
31. 31) X. Ke, H. Xiao, Y. Peng, J. Wang, Q. Lv & X. Wang:Science,378, 971 (2022).

次世代「シス型」カロテノイドの実用化研究  /  本田 真己

Page. 28 - 36 (published date : 2026年1月1日)

概要原稿

リファレンス

カロテノイドは強い抗酸化作用をもつ一方，主に利用されるトランス型は結晶性が高く，吸収性や加工適性に課題がある．近年，高い溶解性とバイオアベイラビリティを示すシス型カロテノイドが注目され，異性化制御を用いた新たな利用戦略が模索されている．本稿では，カロテノイドのシス-トランス異性化の物性・生理機能への影響と，異性化技術による加工プロセスの効率化および食品・化粧品・飼料素材の高付加価値化の可能性について解説する．

1. 1) 眞岡孝至：オレオサイエンス，12, 485 (2012).
2. 2) 宮下和夫：“カロテノイドの科学と最新応用技術（普及版）”，シーエムシー，2015.
3. 3) M. Honda: “Carotenoid isomers: A systematic review of the analysis, biological activity, physicochemical property, and methods for isomerization”, Elsevier, 2021, p. 173.
4. 4) M. Honda:J. Oleo Sci.,71, 151 (2022).
5. 5) N. Z. Unlu, T. Bohn, D. M. Francis, H. N. Nagaraja, S. K. Clinton & S. J. Schwartz:Br. J. Nutr.,98, 140 (2007).
6. 6) J. L. Cooperstone, R. A. Ralston, K. M. Riedl, T. C. Haufe, R. M. Schweiggert, S. A. King, C. D. Timmers, D. M. Francis, G. B. Lesinski, S. K. Clintonet al.:Mol. Nutr. Food Res.,59, 658 (2015).
7. 7) M. Honda, K. Murakami, Y. Osawa, Y. Kawashima, K. Hirasawa & I. Kuroda:J. Agric. Food Chem.,69, 3489 (2021).
8. 8) M. Honda:Food Chem.,4421, 1135954 (2023).
9. 9) C. Yang, Y. I. Hassan, R. Liu, H. Zhang, Y. Chen, L. Zhang & R. Tsao:J. Agric. Food Chem.,67, 6222 (2019).
10. 10) J. Xie, R. Cai, X. Hou, K. Zhao, J. Xiao, Y. Cao & X. Liu:J. Sci. Food Agric.,105, 4795 (2025).
11. 11) M. Honda, T. Kodama, H. Kageyama, T. Hibino, Wahyudiono, H. Kanda & M. Goto:Eur. J. Lipid Sci. Technol.,120, 1800191 (2018).
12. 12) L. Ryan, O. O'connell, L. O'Sullivan, S. A. Aherne & N. M. O'Brien:Plant Foods Hum. Nutr.,63, 127 (2008).
13. 13) M. Honda, S. Takasu, K. Nakagawa & T. Tsuda:Food Chem.,361, 130119 (2021).
14. 14) M. Honda, N. Takahashi, T. Kuwa, M. Takehara, Y. Inoue & T. Kumagai:Food Chem.,171, 323 (2015).
15. 15) M. Honda, K. Ichihashi, W. Takada & M. Goto:J. Agric. Food Chem.,68, 11273 (2020).
16. 16) R. Sakaguchi, A. Ghosh, Y. Sawada, K. Takahama, Y. Nishida & M. Honda:Food Biosci.,61, 104645 (2024).
17. 17) Y. Zhang, K. Takahama, Y. Osawa, D. Kuwahara, R. Yamada, K. I. Oyama & M. Honda:Food Res. Int.,174, 113553 (2023).
18. 18) M. Honda, N. Miyakawa & N. Yamamoto:Biochem. Biophys. Res. Commun.,757, 151625 (2025).
19. 19) M. Honda, H. Kageyama, T. Hibino, R. Takemura, M. Goto & T. Fukaya:Sci. Rep.,9, 7979 (2019).
20. 20) M. Honda, Y. Zhang & M. Goto:Food Chem.,410, 135388 (2023).
21. 21) M. Honda, Y. Watanabe, K. Murakami, R. Takemura, T. Fukaya, Wahyudiono, H. Kanda & M. Goto:Lebensm. Wiss. Technol., 86, 69 (2017).
22. 22) K. Murakami, M. Goto & M. Honda:J. Oleo Sci.,71, 1289 (2022).
23. 23) M. Honda, K. Murakami, Y. Osawa, Y. Kawashima, M. Wasai, K. Hirasawa & I. Kuroda:Eur. J. Lipid Sci. Technol.,124, 2200021 (2022).
24. 24) M. Ono, M. Honda, Wahyudiono, K. Yasuda, H. Kanda & M. Goto:J. Supercrit. Fluids, 138, 124 (2022).
25. 25) M. Honda, Y. Zhang, H. Kageyama, T. Hibino, M. Goto & Y. Nishida:Ind. Eng. Chem. Res.,63, 383 (2023).
26. 26) J. Huang & B. Hui:Sci. Rep.,10, 9949 (2020).
27. 27) M. Honda, T. Higashiura & T. Fukaya:J. Sci. Food Agric.,97, 1027 (2017).
28. 28) O. Virchenko & T. Stefansson:Molecules,28, 847 (2023).
29. 29) M. Honda, S. Kamizono, M. I. Illijas & T. Nakamura:Eur. J. Lipid Sci. Technol.,125, 2300173 (2023).
30. 30) Y. Osawa, R. Nishi, D. Kuwahara, Y. Haga & M. Honda:J. Oleo Sci.,73, 35 (2024).
31. 31) K. C. Lim, F. M. Yusoff, M. Shariff & M. S. Kamarudin:Rev. Aquacult.,10, 738 (2018).
32. 32) S. H. A. Raza, S. R. Z. Naqvi, S. A. Abdelnour, N. Schreurs, Z. M. Mohammedsaleh, I. Khan, A. F. Shater, M. E. Abd El-Hack, A. F. Khafaga, G. Quanet al.:Res. Vet. Sci., 138, 69 (2021).

生細胞を用いたニコチン性アセチルコリン受容体の一分子運動計測  /  西野 有里, 関口 博史, 佐々木 裕次, 宮澤 淳夫

Page. 37 - 43 (published date : 2026年1月1日)

概要原稿

リファレンス

タンパク質は細胞内で様々な運動を行っていると考えられている．本稿では，ニコチン性アセチルコリン受容体を例として，生きている細胞に存在しているタンパク質の分子内運動を，X線一分子追跡法を用いて測定する方法について解説する．

1. 1) K. Oishi, M. Nagamori, Y. Kashino, H. Sekiguchi, Y. C. Sasaki, A. Miyazawa & Y. Nishino:Int. J. Mol. Sci.,24, 12069 (2023).
2. 2) A. Miyazawa, Y. Fujiyoshi & N. Unwin:Nature,423, 949 (2003).
3. 3) N. Unwin & Y. Fujiyoshi:J. Mol. Biol.,422, 617 (2012).
4. 4) E. Zarkadas, E. Pebay-Peyroula, M. J. Thompson, G. Schoehn, T. Uchanski, J. Steyaert, C. Chipot, F. Dehez, J. E. Baenziger & H. Nury:Neuron,110, 1358 (2022).
5. 5) C. Fabiani, V. N. Georgiev, D. A. Penalva, L. Sigaut, L. Pietrasanta, J. Corradi, R. Dimova & S. S. Antollini:Arch. Biochem. Biophys.,730, 109413 (2022).
6. 6) M. M. Rahman, T. Basta, J. Teng, M. Lee, B. T. Worrell, M. H. B. Stowell & R. E. Hibbs:Nat. Struct. Mol. Biol.,29, 386 (2022).
7. 7) E. M. Adler:J. Gen. Physiol.,140, 341 (2012).
8. 8) H. Sekiguchi, A. Nakagawa, K. Moriya, K. Makabe, K. Ichiyanagi, S. Nozawa, T. Sato, S. Adachi, K. Kuwajima, M. Yohdaet al.:PLoS One,8, e64176 (2013).
9. 9) S. Fujimura, K. Mio, M. Kuramochi, H. Sekiguchi, K. Ikezaki, M. Mio, K. Hengphasatporn, Y. Shigeta, T. Kubo & Y. C. Sasaki:J. Phys. Chem. B,124, 11617 (2020).
10. 10) H. Sekiguchi, Y. Suzuki, Y. Nishino, S. Kobayashi, Y. Shimoyama, W. Cai, K. Nagata, M. Okada, K. Ichiyanagi, N. Ohtaet al.:Sci. Rep.,4, 6384 (2014).
11. 11) E. Zarkadas, E. Pebay-Peyroula, M. J. Thompson, G. Schoehn, T. Uchanski, J. Steyaert, C. Chipot, F. Dehez, J. E. Baenziger & H. Nury:Neuron,110, 1358 (2022).
12. 12) Y. Zhang, P. M. Dijkman, R. Zou, M. Zandl-Lang, R. M. Sanchez, L. Eckhardt-Strelau, H. Kofeler, H. Vogel, S. Yuan & M. Kudryashev:Nat. Commun.,12, 1074 (2021).

生物コーナー

巣仲間認識物質による社会性昆虫の複雑なコミュニケーションの仕組みと意義の解明  /  岩井 碩慶, 古藤 日子

Page. 44 - 51 (published date : 2026年1月1日)

概要原稿

リファレンス

社会寄生種と呼ばれる一部のアリ種は，巣仲間識別の仕組みを巧みに利用することで，他アリ種の社会に侵入し資源や労働力を搾取する．本稿では社会寄生種トゲアリを例に，その寄生戦略の一端について，炭化水素の観点から紹介する．

1. 1) B. Holldobler & E. O. Wilson: “The ants”, Harvard University Press, 1990.
2. 2) H. Chung & S. B. Carroll:BioEssays,37, 822 (2015).
3. 3) C. Detrain, J.-L. Deneubourg & J. M. Pasteels: “Information processing in social insects”, ed. by C. Detrain, J-L. Deneubourg & J. M. Pasteels, Birkhauser, 1999.
4. 4) R. W. Howard & G. J. Blomquist:Annu. Rev. Entomol.,50, 371 (2005).
5. 5) S. J. Sturgis & D. M. Gordon:Myrmecol. News,16, 101 (2012).
6. 6) A. Koto, N. Motoyama, H. Tahara, S. McGregor, M. Moriyama, T. Okabe, M. Miura & L. Keller:Proc. Natl. Acad. Sci. USA,116, 5597 (2019).
7. 7) D. H. Kistner: “The social insects' bestiary, in social insects, vol. III”, ed. by H. R. Hermann, Academic Press, 1982.
8. 8) A. Buschinger:Myrmecol. News,12, 219 (2009).
9. 9) M. K. Hojo, A. Wada-Katsumata, T. Akino, S. Yamaguchi, M. Ozaki & R. Yamaoka:Proc. Biol. Sci.,276, 551 (2009).
10. 10) V. Nehring, F. R. Dani, L. Calamai, S. Turillazzi, H. Bohn, K. D. Klass & P. d'Ettorre:BMC Ecol.,16, 35 (2016).
11. 11) K. Dettner & C. Liepert:Annu. Rev. Entomol.,39, 129 (1994).
12. 12) A. Lenoir, P. d'Ettorre, C. Errard & A. Hefetz:Annu. Rev. Entomol.,46, 573 (2001).
13. 13) T. Akino:Myrmecol. News,11, 173 (2001).
14. 14) R. K. Vander Meer & D. P. Wojcik:Science,218, 806 (1982).
15. 15) R. W. Howard, D. W. Stanley-Samuelson & R. D. Akre:J. Kans. Entomol. Soc.,63, 437 (1990).
16. 16) T. Akino, R. Mochizuki, M. Morimoto & R. Yamaoka:Jpn. J. Appl. Entomol. Zool.,40, 39 (1996).
17. 17) C. von Beeren, S. Schulz, R. Hashim & V. Witte:BMC Ecol.,11, 30 (2011).
18. 18) C. von Beeren, R. Hashim & V. Witte:J. Chem. Ecol.,38, 262 (2012).
19. 19) G. Scarparo, P. d'Ettorre & A. Di Giulio:J. Chem. Ecol.,45, 959 (2019).
20. 20) 郡場央基：昆蟲，31, 200（1963）．
21. 21) 酒井春彦：インセクタリゥム，33, 232（1996）．
22. 22) 酒井春彦：インセクタリゥム，37, 78（2000）．
23. 23) H. Iwai, Y. Kurihara, N. Kono, M. Tomita & K. Arakawa:Insectes Soc.,68, 375 (2021).
24. 24) H. Iwai, M. Mori, M. Tomita, N. Kono & K. Arakawa:Front. Ecol. Evol.,10, 915517 (2022).
25. 25) H. Iwai: “Molecular ecological studies on the chemical disguise strategy in the socially parasitic spiny antPolyrhachis lamellidens,” Graduate School of Media and Governance, Keio University, 2022.
26. 26) Y. Kurihara, H. Iwai, N. Kono, M. Tomita & K. Arakawa:Biol. Open,11, bio058956 (2022).
27. 27) M. Ozaki, T. Wada-Katsumata, T. Fujikawa, M. Iwasaki, H. Yokohari, Y. Sato & R. Nisimura:Science,309, 311 (2005).
28. 28) J. Kulmuni, Y. Wurm & P. Pamilo:Heredity,110, 538 (2013).
29. 29) S. K. McKenzie, P. R. Oxley & D. J. C. Kronauer:BMC Genom.,15, 718 (2014).
30. 30) M. Hojo, S. Ishii, Y. Sakura, H. Yamaguchi, T. Tsuji & M. Ozaki:Sci. Rep.,5, 13541 (2015).
31. 31) H. Iwai, Y. Kurihara, N. Kono, M. K. Hojo, K. Yamaguchi, S. Shigenobu, M. Ozaki, A. Koto & K. Arakawa:DNA Res.,32, dsaf005 (2025).
32. 32) V. Soroker, C. Vienne, A. Hefetz & E. Nowbahari:Naturwissenschaften,81, 510 (1994).
33. 33) V. Soroker, C. Vienne & A. Hefetz:J. Chem. Ecol.,21, 365 (1995).
34. 34) 寺山　守，久保田　敏，江口克之：“日本産アリ類図鑑”，朝倉書店，2014, p. 276.
35. 35) いきものログ運営事務局：レッドリスト・レッドデータブック，https://ikilog.biodic.go.jp/rdbdata/files/redlist2020/redlist2020_kontyurui.csv, 2020.
36. 36) M. Terayama, K. Kinomura & R. Kitazawa:Jpn. J. Syst. Entomol.,30, 174 (2024).

農芸化学@HighSchool

ローズマリー由来発芽抑制物質の探索  /  吉田 好佑

Page. 52 - 55 (published date : 2026年1月1日)

概要原稿

リファレンス

植物は多様な二次代謝産物を生合成しており，それらの化合物の中には他の植物の生育に顕著な影響を及ぼすものが存在する． このような植物間相互作用はアレロパシーと総称され，その作用は抑制的にも促進的にも発現し得る．

1. 1)　藤井義晴：化学と生物，28, 471 (1990).
2. 2)　藤井義晴，渋谷知子，安田　環：雑草研究，35, 362 (1990).
3. 3)　藤井義晴：香料，287, 83 (2020).

和歌山県産南高梅の特徴を活かしたフルーティーな香りの梅干しの開発  /  小谷 悠奈, 笹本 あかり

Page. 56 - 59 (published date : 2026年1月1日)

概要原稿

リファレンス

本研究では， 和歌山県産南高梅の特徴を活かしたフルーティーな香りの梅干しの開発を目的とし，天日干しによる梅干しの香り変化について検討した．

1. 1) M. Miyazawa, N. Shirakawa, H. Utsunomiya, K. Inada & T. Yamada:Nat. Prod. Res.,23, 1567 (2009).
2. 2）大江孝明，櫻井直樹，山崎哲弘，奥井弥生，石原紀恵，岡室美絵子，細平正人：園学研，11, 273 (2012).
3. 3）亀岡　弘，辻野　均，藪野恵一，井上文義：日本農芸化学会誌，55, 1233 (1981).
4. 4）矢野詩子：季刊香料，253, 37 (2012).

付録

和文誌編集委員  / 

Page. 0 - 0 (published date : 2026年1月1日)

概要原稿

リファレンス